Wat als de begiftigde sterft voor de schenker?
Je schenkt iets aan je kind en door ziekte of ongeval komt de begiftigde voor jou te overlijden. Wat gebeurt er dan?
De wetgever heeft met deze tragische mogelijkheid rekening gehouden en voorziet dan in het principe van de wettelijke terugkeer. In dat geval zijn het de ouders-schenkers, met uitsluiting van alle anderen, die de goederen die door hen zelf geschonken zijn aan hun kind dat zonder nakomeling is komen te vooroverlijden, zullen erven. Men noemt hen de “anomale erfopvolgers”. De geschonken goederen komen dus automatisch en krachtens de wet naar de ouders terug als het begiftigde kind voor de ouders overlijdt.
Voorwaarde is wel dat het begiftigde kind zelf geen kinderen nalaat. Is dat wel het geval, dan blijft het door de ouders geschonken goed gewoon in de erfenis van het kind en zal het volgens de normale regels geërfd worden door de erfgenamen van het begiftigde kind (de kleinkinderen dus).
Een belangrijk nadeel van de wettelijke terugkeer is ook dat de ouders die aldus het geschonken onroerend goed terug verwerven uit de erfenis van hun eigen kind hierop successierechten zullen moeten betalen. Bovenop het menselijk leed dat een vooroverlijden van een kind veroorzaakt, komt dus ook nog een fiscaal leed.
Het is precies om dit nadelig fiscaal aspect te ondervangen dat de notaris in de praktijk doorgaans zal adviseren om het beoogde juridisch effect (de terugkeer van het geschonken goed in het patrimonium van de ouders bij kinderloos vooroverlijden van de begiftigde) te realiseren via een zogenaamd beding van conventionele terugkeer.
Het komt er op neer dat men hetzelfde realiseert als wat de wetgever wettelijk heeft geregeld - met name terugkeer van het geschonken goed naar de schenker - maar dan op een contractuele basis, namelijk door een expliciete clausule in die zin in de schenkingsakte in te bouwen.
Ons Burgerlijk Wetboek laat dit uitdrukkelijk toe en stelt dat de schenker ten aanzien van de geschonken goederen het recht van terugkeer kan bedingen, hetzij voor het geval van vooroverlijden van de begiftigde alleen, hetzij voor het geval van vooroverlijden van de begiftigde en zijn afstammelingen. Dergelijke clausule wordt niet strijdig geacht met het principe van de onherroepelijkheid van de schenking.
Een belangrijk verschil met de wettelijke terugkeer is dat bij conventionele terugkeer de ouders die het geschonken goed terug in hun patrimonium verwerven hierop geen successierechten verschuldigd zijn.
Men heeft er dus alle belang bij om steeds een conventioneel beding in de schenkingsakte in te bouwen!